Textbox2.Text = "Debug"

strText = "Debug"
TextBox1.Text = strText

Dim strText As String
strText = "Debug"
TextBox1.Text = strText

strText = "Debug"
TextBox1.Text = strText
Dim strText As String

RunTime Errors (Çalışma Sırası Oluşan Hatalar)

Dim Num1 As Integer
Dim Num2 As Integer
Num1 = 10
Num2 = 0
TextBox1.Text = CInt(Num1 / Num2)

rt1.LoadFile("C:	est10.txt", RichTextBoxStreamType.PlainText)

Çalışma Sırası Oluşan Hataları yakalamak için Try ... Catch ... Finally ... End Try Kontrol Yapısı

VB.NET'in hatalarla ilgilenmek için yapılmış hazır bir Class'ı vardır.

Bu Class'a Exception adı verilir (İstisnai yani beklenmeyen durum anlamındadır). Kodun çalışmasında bir hata oluştuğunda, yani beklenmeyen bir durum oluştuğunda otomatik olarak bir Exception nesnesi oluşur.

VB.NET'in hataları yakalamak için kullandığı yapıya Try - Catch (Dene ve Yakala) adı verilir.

Butonun kod alanına sadece Try yazın ve entera basın gerisi otomatik olarak yazılır:

Try
Catch ex As Exception
End Try

Try kelimesinin anlamı: "Bu kısımdaki kodu çalıştırmayı dene", Catch kelimesinin anlamı ise: "Buradaki hataları yakala" demektir.
ex bir değişkendir ve bu değişkenin türü bir Exception nesnesidir.

daha önce butona eklediğimiz kodu bu kez Try bölümüne yazın:

Try
	rt1.LoadFile("C:	est10.txt",

RichTextBoxStreamType.PlainText)
Catch ex As Exception
End Try

Programınızı çalıştırdığınızda, VB.NET Try bölümündeki kodu çalıştırmayı deneyecektir. Herşey yolunda giderse, o zaman Catch bölümüne bakmayacaktır.

Ancak, bir hata oluşursa (Yukarıda da belirttiğim gibi beklenmeyen bir durum oluşursa) VB.NET bu kez doğrudan Catch bölümüne bakacak ve orada var olan kodu çalıştıracaktır.

Şimdi Catch bölümüne aşağıdaki kodu ekleyin:

MsgBox(ex.Message)

Kodunuz aşağıdaki ekran görüntüsünü aldığım kod penceresi gibi olmalıdır:

ex bir nesne değişkeni olduğu için, onun kendine ait özellikleri ve metotları vardır. Bunlardan bir tanesi Message özelliğidir. Tahmin ettiğiniz gibi, oluşan hata mesajını içinde taşır.

Butona tıklayın. Oluşan hata mesajını gösteren bir mesaj kutusu çıkacaktır:

Bu mesaj, "Additional information" bilgisinden gelmektedir. Fakat önemli olan şey ise program hatalarını kontrol ettiğimiz için artık programınızın çökmeyeceğidir. Kullanıcının yaptığı hatayı kendisine duyurma ve bir önlem alma hakkı tanımış olduk.

Eğer herhangi bir hata önlemi almamış olsaydınız, programınızın çalışması duracak ve aşağıdaki hata mesajını alacaktınız.

Yukarıdaki hata mesajının "An unhandled exception..." ile başlayan ilk satırı bize zaten oluşan hataya karşı kodun korunmadığını bildirmektedir. Ayrıca bize ne tür bir hata oluştuğunu da bildirmektedir:

System.IO.FileNotFoundException

Bir ipucu: Eğer "Dosya bulunamadı" hatasının çıkabileceğini düşünüyorsanız,

Catch ex As Exception

kodunu aşağıdaki şekilde değiştirebilirsiniz:

Catch ex As System.IO.FileNotFoundException

Olasılık dahilinde olan farklı hatalar için birden fazla Catch bölümü kullanabilirsiniz:

Try
	rt1.LoadFile("C:	est10.txt",

RichTextBoxStreamType.PlainText)
Catch ex As System.IO.FileNotFoundException
	MsgBox(ex.Message)
Catch ex As Exception
	MsgBox(ex.Message)
End Try

VB.NET'in otomatik olarak eklemediği bir bölüm daha kaldı: Finally

Try
Catch ex As Exception
Finally
End Try

Finally bölümündeki kodlar, hata oluşsun yada oluşmasın, her zaman çalıştırılır. Siz de o zaman Finally bölümüne her halükarda çalışması gerektiğini düşündüğünüz kodları yazarsınız. Örnek olarak, Try bölümünde bir dosya açtırmış olun, hata oluşsa da oluşmasa da, bu dosyanın kapatılması gerekiyorsa, kapatma işlemini Finally bölümünde yaparsınız.

Not: Microsoft kodlarınızda standart olarak Try ve Catch bölümlerini kullanmanızı önermektedir. Tabi ki gereklilik oluşursa son bölüm olan Finally'yi de kullanmak isteyebilirsiniz. Biz de bu kurs boyunca, Finally kullanmayacağız.

Visual Basic .NET'te Mantık Hataları

Üçüncü türdeki hatalara mantık hataları (Logic errors) adı verilir. Bunları kodlama hatası olarak ta adlandırmak mümkündür. Tabi ki bu kodlama hataları sizin yaptığınız hatalardır. Bazen -ki çoğunlukla- farkedilmeleri o kadar zordur ki, saç baş yoldururlar. Kendi kendinize kim bilir kaç kez "Yahu bu neden çalışmıyor. Ne hata yaptım ki!" demişsinizdir yada diyeceksinizdir.

İlk bölümde hazırladığınız formun üzerine bir buton daha koyun ve bir mantık hatası oluşturmak üzere aşağıdaki kodu butonun Click yordamına yazın:

Dim x As Integer
Dim y As Integer
Dim answer As Integer
x = 10.5
y = 3
answer = x * y
TextBox1.Text = answer

Pekala, şimdi butona tıklayın ve sonuca bakın.

Butona tıklamadan önce sonucu baştan kaç olarak tahmin ederdiniz? 10.5 * 3 = 31.5 değil mi?

Evet, haklısınız. Ama TextBox1'de 30 yazıyor! Neden?

Buyrun size bir mantık hatası. Programın mantığının değil, sizin mantığınızın hatası.

Mantığınızın size emrettiği sonucu göremiyorsunuz değil mi? Buradaki sorun, seçtiğiniz değişken türüne dikkat ederseniz, bir tamsayı değişkeni seçmiş olmanızdır. Ondalık sayıyı (floating point number) bir Integer değişken içine aktardınız. Integer değişken sadece tamsayı tutabildiğine göre, 10.5 rakamı değişken içine 10 olarak aktarılacaktır (.5 kesilecektir). O zaman çarpılan sayılar 10 ve 3 olacaktır- ki sonuç ta 30 olacaktır tabi ki.

Buradaki önemli olay ise, VB.NET'in hiç bir tasarım zamanı hatası üretmemiş olmasıdır. Hatta çalışma zamanı hatası bile. Programı çalıştırdık ve her şey yolunda gitmiş gibi göründü ama beklediğiniz sonucu size vermedi. İşte tipik bir mantık hatası.

Mantık hataları bazen çok çabuk farkedilebilirken, bazen de kod çok uzun olduğu için, farkedilmesi oldukça güç olmaktadır. Aşağıda başka bir mantık hatası:

Button2'nin kodlarını silin ve yerine aşağıdaki kodu yazın:

Dim i As Integer, 
Dim LetterCount As Integer
Dim strText As String
Dim letter As Char
strText = "Debugging"
For i = 1 To strText.Length - 1
letter = strText.Substring(1)
If letter = "g" Then
LetterCount = LetterCount + 1
End If
Next
TextBox1.Text = "G appears " & LetterCount & " times"

Bu kodun tüm yaptığı şey "g" harfinin "Debugging" kelimesi içinde kaç kez geçtiğini bulmaktır. Burada bir For döngüsü ve her dönüşte strText içinden bir harf çekmek için Substring kullanmaktayız. Char türündeki letter (anlamı: harf) değişkeni "g" harfine sahip olursa LetterCount adlı değişkenin değeri 1 arttırılmaktadır.

Son satırdaki Text kutusu içinde çıkacak rakamı 3 olarak tahmin ediyorsunuz değil mi? Ama yanıldınız. Sonuç "sıfır" olacaktır:



Hiç bir hata işareti olmadan programı çalıştırdınız ve bir sonuç aldınız. İşte size bir mantık hatası daha. Peki hata nerede?

Visual Basic .NET'te Hata Bulma Araçları (Debugging Tools)

Yukarıda , bir butona bazı kodlar eklemiştik. O Kodun yaptığı tek şey "Debugging" kelimesi içinde "g" harfini bulmak ve kaç tane "g" harfi olduğunu saymaktı. Ancak, programın bu işi yapamadığını görmüştük, sonuç olarak 3 vermesi gereken değeri sıfır olarak veriyordu. Neyin yanlış olduğunu bulmamıza yardım etmesi için, VB.NET'te Breakpoint (Kırılma Noktası) adı verilen bir araç kullanırız. Şimdi bu aracın ne olduğunu ve nasıl kullanılacağını öğrenelim.

Breakpoint

Bir breakpoint, programınızı istediğiniz yerde durdurması için VB.NET'e verdiğiniz bir emir gibidir. Marjlara tıklayarak kodun içine bir breakpoint eklersiniz ve bu yolla VB.NET'e "Bu satıra geldiğin zaman, programın çalışmasını durdur" emrini vermiş olursunuz. O zaman minik bir kahverengi daire eklenir, bu daire kodun nerede kırılmasını istediğinizi gösterir. Aşağıdaki resimler bir breakpoint'in nasıl eklendiğini göstermektedir. İlk resim kod penceresidir (Fare imlecinin yerine dikkat ediyorsunuz değil mi?):



Kod bloğunun sol tarafında marja tıklayınca, kahverengi daire oluşur:



VB.NET'in kodunuzda kırmasını istediğiniz satırın da kahverengi işaretli olduğunu farkettiniz mi?

Programınızı çalıştırın ve butona basın. Program kırılma noktasına ulaştığı anda hemen kod penceresine geri dönersiniz. Breakpoint koyduğunuz yerdeki kahverengi daire içinde şimdi bir de sarı ok vardır ve okun işaret ettiği satır da sarıya boyanmıştır:



Şu anki sarı satır ise programınızın durdurulduğu anda VB.NET'in son olarak hangi satırı çalıştırdığını göstermektedir. Kodunuzu kontrol etmeye devam etmek için F10'a basın (yada F11'e de basabilirsiniz ancak F11 farklı Sub ve Function'ların da içine girer)

Kodunuzun sonraki satırı işaretlihale gelir:



Şimdi sarı satırın altına inmek için F10'a tekrar basın. Farenizi letter değişkeninin üzerine tutun. O anda değişkenin sahip olduğu değeri görebilirsiniz:



Döngünün ilk satırında letter'in değeri "e" dir. (Değişkenin yanındaki "c" harfi ise o değişkenin bir Char olduğunu bildirmektedir. Char = Karakter)

Hoppala! "Debugging" kelimesinin ilk harfi "e" ise, baştaki "D" harfi nerede? İşte hemen problemi bulduk sanırım. Substring metodu sıfır rakamından saymaya başlar. Yani ilk harf için 1 rakamını değil sıfır rakamını kullanmamız gerekir.

O zaman, menüden "Debug > Stop Debugging" yolunu izleyerek yada araç çubuğunda Stop ikonuna basarak programınızı durdurun. Sorunlu olan satırı şu şekilde değiştirin:

letter = strText.Substring(0)

Programınızı tekrar çalıştırın ve butonu tıklayın. Kırılma noktasına döndüğünüzde, F10'a basın ve letter değişkeninin değerini, yukarıda anlattığım gibi, kontrol edin. Şimdi şöyle olmalıdır:



Bu kez, döngü başlayınca, "Debugging" kelimesinin ilk harfi yakalandı. Yani "D" harfi.

Olay çözüldü mü? Problemin nedenine ulaştık mı? Programınızı durdurun. Breakpoint'i yok etmek için kahverengi daireye tıklayın. Programı tekrar çalıştırın (bu kez engelsiz çalışacaktır). Bakın bakalım ne olacak.

"G" harfi sayısı hala sıfır! O zaman mantık hatasını hala bulamamışız demektir. Aynı yere bir Breakpoint koyun ve tekrar deneyin.

Hatayı bulana kadar F10'la adım adım kodu çalıştırabilirsiniz yada "Locals" adında başka bir hata bulma aracı kullanabilirsiniz.

Programınız hala Debug modunda iken (yani sarı satır hala var iken), menüden Debug > Windows > Locals yolunu izleyerek aşağıdaki ekrana ulaşın:



Locals'in anlamı "Lokal değişkenler" demektir. Yani, kodun bu bölümünde tanımlanan değişkenleri kastetmektedir. i, letter ve LetterCount değişkenleri pencerede görülmektedir. Ayrıca, bu değişkenlerin değerleri de gösterilmektedir: 0, Nothing ve 0.

F10'a basarsanız bu değerler değişecektir. Aşağıda ilk dönüşten sonra bu değişkenlerin değerleri görünmektedir:



i değişkeni şimdi 2 değerine sahiptir, letter ise "D" ve LetterCount hala sıfırdır! F10'a basmaya devam edin ve döngüyü bir kaç kez ilerletin. Ne farkettiniz?

letter değeri hiç değişmiyor değil mi? Hep "D" olarak kalıyor. İşte bu yüzden de LetterCount hiç sıfırdan ileri gidemiyor.
Hata denetimi bölümünü burada bitiyor